نام انگلیسی: cotton , bombast

نام علمی: Gossypium hirsutum

تیره به لاتین: Malvaceae

تیره به فارسی: پنیرکیان

 

خصوصيات ويژه الياف پنبه باعث گرديده است كه عليرغم توسعه سريع و فراگير الياف مصنوعي، الياف پنبه همچنان حدود 48% از مصرف جهاني را به خود اختصاص دهد و حتي در برخي موارد هيچ فرآورده ديگري،  قابليت جايگزيني با آن را نداشته باشد.

جداي از اهميت نساجي، در بين نباتات روغني، پنبه مقام دوم را در جهان داراست و كنجاله باقيمانده آن پس از روغن كشي نقش مناسبي در تغذيه دام دارد.  اين ويژگيها همراه با افزايش روز افزون جمعیت بشر، باعث شده است كه پنبه در بين گياهان زراعي از اهميت خاصي برخوردار باشد و به همين دليل ، توجه به افزايش توليد آن در درجه اهميت بالايي قرار گرفته است.

امروزه افزايش توليد اين محصول از طريق افزايش سطح زير كشت، به دليل محدوديت‌هاي منابع آب و خاك و ساير مسايل جنبي آن عملي نمي‌باشد. بنابراين  لازم است در اين زمينه اهميت بيشتري به روشهاي به نژادي و به زراعي پنبه داده شود. علاوه بر اين با توجه به رقابت شديد الياف مصنوعي با الياف پنبه، افزايش توليد محصول زراعت پنبه، ارتباط جدي با كاهش هزينه‌هاي توليد آن دارد.  كشت پنبه به منظور استفاده از الياف آن در حدود سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح در پاكستان و هزار و پانصد سال قبل از ميلاد  در هندوستان رايج بوده است. كشت آن در ايران نيز به دورة هخامنشيان باز مي‌گردد.

 

گياهشناسي :‌

پنبه: نام انگلیسی cotton

 تیره :  پنیرک( Malvaceae)

جنس : گوسیپیوم (Gossypium)

ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺍﺭﻗﺎﻡ ﻣﻮﺭﺩ ﻛﺸﺖ ﻭ ﻛﺎﺭ ﭘﻨﺒﻪ ﺍﺯ ﺩﻭ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺘﺮﺍﭘﻠﻮﻳﻴﺪ ‪ G.barbadenseﻭ ‪ G.hirstitumﻣﻲ‫ﺑﺎﺷﺪ

ﮔﻴﺎﻫـﻲ ﺍﺳﺖ ﺫﺍﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻪ ﻛﻪ ﺑﻄﻮﺭ ﻳﻜﺴﺎﻟﻪ ﻛﺸﺖ می شود.

ﺑﺼﻮﺭﺕ ﺩﺭﺧﺘﭽﻪ ﺍﻱ کوچک به ارتفاع 60 تا 120 میباشد.

طول دوره رشد این گیاه 200 روز میباشد

پنبه گياهي است گلدار، دولپه اي، كه ريشه آن بطور عمودي در خاك فرو رفته و ريشه‌هاي فرعي ايجاد مي‌كند. طول ريشه بين 120- 40 سانتي‌متر است. فرم برگهاي پنبه در نژادهاي مختلف متفاوت بوده و بريدگي برگهاي پنبه 3 تا 5 تا 7 عدد مي‌باشد كه در بيشتر واريته‌ها تعداد بريدگي 5 عدد است. بر حسب اينكه مادگي 3، 4 يا 5 برچه‌اي باشد غوزه نيز 3، 4 و يا 5 خانه‌اي خواهد بود و در هر خانه 3، 6 يا 9 عدد تخم پنبه قرار دارد. تارهاي پنبه 15 تا 20 روز پس از باز شدن گلها كامل و الياف كلفت مي‌شوند و اين رشد پس از حدود 50 روز كامل شده و الياف پنبه مي‌رسند و در داخل هر قوزه 15000 تا 000/20 تار پنبه وجود دارد. درمیوه پنبه (غوزه) ارقام گونه هیرستوم 4-5 برچه و در ارقام باربادنس 3-4 خانه تشکیل می شود در هر خانه 2 ردیف و در هر ردیف 4-5 بذر بنابراین در هر غوزه حدود 40 تا 50بذر وجود دارد. پنبه دارای ریشه های اصلی و فرعی است.ریشه های مویی روی ریشه های فرعی رشد می کند. بیشترین جذب آب و مواد غذایی توسط ریشه های مویین انجام میشود. قسمت هوایی گیاه شامل یک ساقه اصلی و تعدادی شاخه های فرعی یا جانبی است.جوانه رویشی در انتهای ساقه اصلی قرار دارد. ساقه اصلی دارای برگ ولی فاقد گل است. روی ساقه اصلی تعدادی گره قرار دارد. گل پنبه از نوع کامل است یعنی گل دارای هر دو اندام نرینه و ماده است. اندام های نرینه شامل دانه گرده،پرچم و بساک واندام ماده شامل کلاله،خامه و تخمدان می باشد.تخمدان دارای 4-5 برچه و هر برچه8-12 تخمک دارا می باشد. شکل و اندازه غوزه از صفات واریته محسوب می شود. واریته هایی که دارای غوزه های کوچکترند نسبت به تغییرات محیطی و تنش ها مقاوم ترند بنابراین ارقام با غوزه کوچکتر از نظر عملکرد ثبات بیشتری دارد.

طبیعت آن: گرم و خشک است.
گیاه دارویی پنبه دارای ترکیبات شیمیایی بتائین – کولین – سالیسیلیک اسید. می باشد
خواص درمانی گیاه پنبه در طب سنتی:
درمان گیاهی مالاریا
- آب جوشانده ی آن را بنوشید. برای معالجه ی مالاریا و سایر تب ها مفید است.
درمان گیاهی خارش مقعد
- ضماد سوخته ی خشک آن که به حدخاکستر نرسیده باشد، برای تحلیل ورم و رفع خارش مقعد، درمان سوختگی از آتش و جذب چرک زخمهای عمیق مفید می باشد.
پنبه طبعی گرم دارد و دانه ی آن سرشار از ویتامین E است.به کسانی که دچار افسردگی هستند بوئیدن شکوفه پنبه توصیه میشود. همچنین پنبه برای افرادی که آلرژی دارند بسیار مفید است برای استفاده از پنبه برای جلوگیری از آلرژی کافیست از ضماد شکوفه و برگ پنبه استفاده کنید. همچنین خوردن مغز دانه ی پنبه به صورت بو داده نرم کننده سینه است.
– كساني كه به آنها رعشه دست مي‎دهد لباس پنبه‎اب بپوشند.
– مغز پنبه دانه چاق كننده است، گرم مزاجان با زنجبيل و سردمزاجان با دارچين بخورند.
– كساني كه انزال زودرس دارند از مغز دانه پنبه به صورت بوداده (عصرها ۳۰ گرم) استفاده كنند.
– شربت شكوفه پنبه باعث تقويت حافظه مي‎گردد.
– براي درمان نازايي ۳ ماه روزي ۲۰ گرم مغز دانه پنبه ميل شود.
– براي درمان ورم بيضه دانه پنبه را گرم كنيد روي برگ درخت انجير پهن كنيد به صورت ضماد بگذاريد.
– براي درمان وسواس و نگراني از شرب شكوفه پنبه استفاده كنيد.
– دانه پنبه باعث ازدياد شير مي‎شود.
– اگر زخم‎هايي در اثر چرك كردن گود شده باشند پنبه سوخته را داخل آن بگذارند چرك را به خود مي‎كشد و آن را خشك مي‎كند.
– براي درمان زگيل پنبه را با كمي زنجبيل مخلوط كرده و فتيله بسازيد سپس ته فتيله را روي زگيل بگذارند و سر آن را آتش دهند به طوري كه گرمي و حرارتش به زگيل برسد ولي آن را نسوزاند شايد روز سوم زگيل از بين برود.
۱- آب دمکرده ی آن را بنوشید. سینه را نرم میکند.
2- آن را به تنهایی یا همراه با برگهای پنبه خوب بخیسانید و برای تحلیل ورمها به کار ببرید

 

 


روش کاشت
– جهت تهیه بستر بذر از شخم نسبتاً عمیق پاییزه ( حداقل ۳۰ سانتی متر ) استفاده می شود و چنانچه در بهار و در زمان کاشت ، علف هرز مزرعه را پوشانده باشد از شخم سطحی عمود بر جهت شخم اولی استفاده می شود .
– آماده سازی بستر بذر در اوایل فروردین ماه و یاحتی در اواخر اسفند ماه به محض گاورو شدن زمین انجام می شود . کودپاشی ، پاشش علف کش قبل ازکاشت و چند نوبت دیسک مورد نیاز در این زمان انجام می شود (باید علف کش قبل از آخرین دیسک استفاده شود). مزرعه تا اواخر فروردین ماه یا اوایل اردیبهشت ماه به حال خود گذارده می شود . و بعداز یک بارندگی قابل ملاحظه (بیش از ۱۲ میلیمتر ) باردیف کار اقدام به کشت می شود . تا در صورتی که فاصله ی زمانی بین جوانه زدن و سبز شدن بذور پنبه بارندگی حاصل نشود ، رطوبت مورد نیاز گیاه محفوظ باشد .
– در کشتهای اواخر فروردین ماه ، عمق کاشت کم (حدود ۳ سانتیمتر ) و در صورت به تأخیر افتادن کاشت ، عمق کاشت بیشتر ( حدود ۵ سانتیمتر ) در نظر گرفته می شود . عمق کاشت به بافت خاک نیز بستگی دارد ولی بهر حال نباید بیش از ۷ سانتیمتر باشد . زیرا اولاً بذر پنبه به سله خاک بسیار حساس است و ثانیاً چنانچه فاصله ی زمانی بین جوانه زدن و سبز شدن به طول بیانجامد گیاهچه پنبه در معرض بعضی از بیناریهای قارچی قرار گرفته و خسارت می بیند .
-بسته به نوع تراکتوری که برای کاشت مورد استفاده قرار می گیرد،فاصله خطوط کاشت را می توان بین ۸۰-۷۵ سانتی متر و فاصله روی خطوط حدود ۲۰ سانتی متر(البته پس از دو نوبت تنکی که در مرحله ۳-۲ برگی و ۶-۴ برگی انجام می دهید)در نظر گرفت.
-میزان بذر مورد نیاز در هکتار در صورت کرک دار بودن بذر ۴۰ کیلو گرم و در صورت دلینته بودن ۲۰ کیلو گرم در هکتار توصیه می گردد.باید توجه داشت در صورت استفاده از بذور کرک دار قبل از کاشت اقدام به ضد عفونی بذر با سموم قارچ کش متداول نمود.
-چنان چه مشاهده کردید قسمت هایی از مزرعه سبز یکنواخت ندارد در اولین فرصت اقدام به واکاری نمایید(به طور متوسط ۶۰ هزار بوته در هکتار تراکم مناسبی می باشد)

داشت
-برای مصرف کود بهتر است نسبت به تجزیه خاک مزرعه اقدام شود و در صورت عدم دسترسی به آزمایشگاه،برای شرایط کشت آبی،۱۵۰ کیلو گرم اوره(۳/۱ در زمان کشت،۳/۱ در اوج گل دهی و ۳/۱ تشکیل قوزه)،۱۵۰ کیلو گرم سوپر فسفات تریپل و ۱۰۰ کیلو گرم سولفات پتاس به همراه ۴۰ کیلو گرم سولفات روی در زمان کاشت توصیه می شود.
-جهت کاستن از رقابت بین گیاه پنبه و علف هرز،در اولین فرصت(در حدود ۴-۲ برگی)،اقدام به وجین و سله شکنی نمایید.
-آب نقش اساسی در بروز پتانسیل عملکرد گیاه پنبه دارد.بنابراین آب را در زمان مناسب و به مقدار کافی بر اساس نیاز گیاه در اختیار آن قرار دهید.با توجه به شرایط خشکسالی حاکم در منطقه توصیه می شود زمان آبیاری را با توجه به رطوبت قابل استفاده در خاک در نظر بگیرید.هر گاه رطوبت قابل استفاده خاک به ۵۰% تقلیل یابد(تشخیص این زمان هر گاه نمونه خاکی که از عمق ۲۰-۱۵ سانتی متر می گیرید در حد گاورو با کمتر از آن باشد)اقدام به آبیاری نمایید.در هر نوبت آبیاری نیز بین ۶۰۰ الی ۸۰۰ متر مکعب آب در اختیار گیاه قرار بدهید.
-شروع گل دهی تا چهار هفته پس از آن مهم ترین مرحله از رشد و نمو گیاه می باشد چرا که ۹۰% غوزه های قابل استحصال به عنوان محصول وش در این مدت که مصادف با تیر ماه است،تشکیل می شوند.لازم است در طول این مدت گیاه اولاً با تنش رطوبتی مواجه نشده و ثانیاً با عواملی چون آفات که باعث خسارت به قوزه ها می شوند نیز به موقع مبارزه شود،چرا که شرایط جوی پس از این مدت یعنی مرداد ماه به ویژه گرمای زیاد روز و شب به شدت ماندگاری قوزه ها را پایین می آورد.
کنترل علفهای هرز: پنبه به علف کشهای هرونی بسیار حساس است . علف کشی مانند تریفلورالین را می توان قبل از کاشت با خاک مخلوط نمود . این علف کش اثر بقائی داشته و بذر علفهای هرز را در مرحله جوانه زدن تا ۲ الی ۳ ماه پس از سبز شدن محصول کنترل می کند بدون اینکه بر پنبه اثر نامطلوبی گذارد .