جوانه (Bud) عبارت است از:ساقه کوتاهی که فاصله میان گره های آن کم شده و غالبا به وسیله ی برگ های جوان و کوچک و در بعضی موارد به وسیله ی فلس های سختی (Scales) پوشیده شده باشد. این فلس ها معمولا از مریستم انتهایی جوانه ها به خوبی حفاظت میکنند.

تعریف دیگر: جوانه ها عبارت.اند از نوک جنینی ساقه های حامل برگ، گل و یا هردو. جوانه ها ممکن است در تشخیص و شناسایی گیاهان چوبی در وضعیت زمستانی کاملا مفید باشند.

 

  1. a.       تقسیم بندی جوانه ها از نظر نقش:
  2. 1.       جوانه های ساقه زا(Stem buds)

این جوانه ها پس از رشد، فقط ساقه تولید می نمایند. مانند درختان میوه. از جمله؛ زردآلو(Prunus armeniaca) و هلو(Prunus Persica). باید دانست که آبیاری زیاد و فراوانی کود ازته، در اغلب درختان میوه، به تشکیل جوانه های ساقه زا کمک میکند و در نتیجه مقدار میوه دهی ممکن است، کاهش یابد.

  1. 2.       جوانه های گل(Flower bude یا Floral buds )

در انتهای ساقه حامل یا تولید کننده گل های جنینی. این جوانه ها پس از رشد به گل تبدیل میشوند.بدین معنی که فاصله بین گره ها کمتر می شود و برگ های آن تغییر شکل می یابند و گل را تشکیل می دهند. در بادام(Amygdalus) جوانه های مولد گل و برگ، جداگانه ولی نزدیک به هم، تکامل می یابند.

  1. 3.       جوانه های مخلوط(Mixed buds)

واژه ای است که درمورد جوانه هایی به کار می رود که هم شامل برگ ها و هم گل های جنینی اند. و ساقه و گل تولید می کنند. مانند؛ جوانه های  سیب(Malus) و گلابی(Pyrus)

 

4)      جوانه های رویشی(Vegetative buds)

دارای برگ های جنینی

5)      جوانه های تولید مثلی(Scaly buds)

حاوی گل های جنینی

ساختمان جوانه در اَقطی:

الف-جوانه رویشی در برش طولی  ب-جوانه زایشی  ج-جوانه گل در برش طولی  1.جوانه انتهایی  2.عدسک  3. خار روی فلس های پوششی جوانه  4.مخروط رویشی  5.پوشه های فلس مانند جوانه  6.برگ های اولیه  7.ساقه  8.اثر برگی  9.گل آذین اولیه

 

  1. a.       تقسیم بندی جوانه از  نظر مبدا تشکیل:
  2. 1.       جوانه انتهایی(Apical buds  یا Terminal buds)

واقع در نوک ساقه. تشکیل این جوانه ها از آن نظر در کشاورزی اهمیت دارند که موجب رشد رویشی و طویل شدن گیاه میشوند. اگرجوانه ی انتهایی جوانه ها قطع شود، طبعا آن شاخه در امتداد محور اصلی رشد نمیکند و جوانه های محوری یا جانبی، رشد را در اطراف محور اصلی ادامه میدهند.

1-1.جوانه انتهایی کاذب(Pseudoterminal buds)

درمورد جوانه جانبی به کار می رود که جای جوانه انتهایی عمل میکند.

  1. 2.       جوانه های جانبی یا محوری(Axillary buds یا Lateral buds)

جوانه ای است که بر تنه ساقه می روید. این جوانه ها در زاویه فوقانی که هر دمبرگ با ساقه اصلی دارد، تکامل می یابند. 

  1. 3.       جوانه های کمکی(Accessory buds)

در زاویه بین دمبرگ و ساقه، گاهی دویا سه جوانه دیده می شود. از این جوانه ها اغلب فقط یکی به روش خود ادامه می دهد و بقیه به حال رکود باقی می مانند. از این رو نسج اطراف روی آن ها را می پوشاند و جوانه ها را داخل ساقه مخفی میکند. جوانه ها شامل دو نوع می باشند که عبارتند از:

 

1-3. جوانه های کمکی کنار هم(Collateral buds)

جوانه های کمکی کنارهم در مو(Vitis vinifera) مشاهده می شود.

2-3. جوانه های کمکی پیاپی(Serial buds)

جوانه های کمکی پیاپی درخت عناب(Ziziphus vulgaris)مشاهده می شود.

موقیت جوانه های کمکی

الف-جوانه منفرد  ب- جوانه کمکی پیاپی  ج.جوانه کمکی کنار هم  1. ساقه  2.جوانه  3.برگ

 

  1. 1.       جوانه های نابجا(Adventitious buds)

واژه ای برای اطلاق به جوانه حاصل از محلی غیر از گره ساقه. این جوانه ها غیر عادی هستند و در هر نقطه از گیاه مثلا بر روی قلمه، ریشه یا برگ ظاهر می گردند و ساقه نابجا تولید می کنند. از ریشه ی گلابی(Pyrus) آلبالو(Prunus cerasus) نارون(Ulmus) تبریزی(Populus) فندق(Corylus avellana) و همچنین از برگ بگونیا رکس(Begonia rex) کاشته شده، چنین ساقه هایی میرویند.

  1. 2.       جوانه های زیر غلافی(Sub- petiolar buds)

این نوع جوانه ها در زیر برگ محصور هستند. برای مثال؛ چنانچه برگ چنار موج(Platanus Oreintalis) را زا ساقه جدا کنیم، در زیر غلاف آن، جوانه ی زیر غلافی دیده می شود.

  1. a.       تقسیم بندی جوانه از نظر فعالیت

1)      جوانه های فعال(Active buds)

2)      جوانه های غیر فعال یا جوانه های خواب(Inactive buds)

غیر فعال، ممکن است ناشی از آب و هوای خشک یا شرایط زمستانی باشد

موقعیت جوانه های گروهی(الف-ب) و جوانه های منفرد(د-ز)

الف-جوانه های فراهمی در آلوچه(Prunus domestica)

ب-جوانه های کمکی کنارهم، در گیاه هفت برگ، یا مازریون(Daphne mezereum)

ج-جوانه های کمکی پیاپی، در نوعی زرآوند(Aristolochia sichottii )

د-جوانه های انتهایی و جانبی، در نوعی نارون(Ulmus scabra)

ه-موقعیت جوانه های انتهایی در بید(Salix alba)

و-وضعیت جوانه ههای انتهایی و جوانه های جانبی در افرای برگ چناری(Acer platanoides)

ز-جوانه های انتهایی و جانبی در شاه بلوط هندی(Aesculus hippocastanum)

1. جوانه انتهایی  2.جوانه جانبی  ˿. نشان دهنده جوانه های کمکی(متعدد) میباشد.

 

و چند جوانه دیگر:

جوانه های برگ(Leaf buds) نوک ساقه حاوی برگها.

جوانه های برهنه(Naked buds) جوانه ای که با فلس های جوانه ای پوشیده نشده است.

جوانه های فرعی(Accessoty buds)جوانه ای اضافی که در کنار یک جوانه محوری اصلی می روید.

جوانه های فلس دار(Reproductive buds) پوشیده از فلس های جوانه ای. چنین جوانه ای را گاهی جوانه پوشیده می نامند.

جوانه های محوری(Axillary buds) واژه ای که در مورد جوانه واقع بر محور برگ به کار می رود.